موسسه علوم و امنیت بینالمللی روز چهارشنبه ۲۷ اوت طی گزارشی با استناد به تصاویر ماهوارهای شرکت «مکسار» که تاسیسات مژده (یا لویزان ۲) در روزهای سوم ژوئیه و ۱۹ اوت نشان میدهند، اعلام کرد که ایران اقدامات قابل توجهی را برای تخریب ساختمانهای واقع در این تاسیسات که در حملات ماه ژوئن اسرائیل آسیب دیدند، انجام داده است.
در این گزارش که با همکاری دیوید آلبرایت، بازرس پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی و مدیر موسسه علوم و امنیت بینالمللی و دیگر اعضای ارشد این موسسه ارائه شده، آمده است که اقدامات ایران احتمالا با هدف پاکسازی هرگونه شواهد مرتبط با فعالیتهای تحقیق و توسعه هستهای انجام گرفته است.
بنابر این گزارش، آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشتر ارتباط مستقیمی را میان «برنامه آماد» ایران و تاسیسات مژده یافته بود، اما هرگز نتوانست از این مکان بازدید یا با افراد کلیدی آن گفتگو کند.
این گزارش در حالی منتشر میشود که بنابر اعلام رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بازرسان این نهاد مجددا به ایران بازگشته و بازرسی از نیروگاه هستهای بوشهر را آغاز کردهاند.
به گفته آقای گروسی، ایران هنوز اجازه بازدید از تاسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان را که در حملات آمریکا و اسرائيل آسیب دیدند، به بازرسان نداده است.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز چهارشنبه گفت که گفتگوها با ایران بر سر اجازه دسترسی بازرسان به دیگر تاسیسات هستهای در جریان است و افزود: «ما همچنان گفتگو را ادامه میدهیم تا بتوانیم به همه مکانها، از جمله تاسیساتی که تحت تاثیر [حملات] قرار گرفتهاند، برویم.»
او تصریح کرد که ایران نمیتواند بازرسان را تنها به «تاسیسات مورد حمله قرار نگرفته» محدود کند و افزود: «چیزی به نام بازرسی انتخابی وجود ندارد.»
تاسیسات مژده کجاست؟
به گزارش موسسه علوم و امنیت بینالمللی، تاسیسات مژده در مجاورت دانشگاه صنعتی مالک اشتر و بزرگراههای «صدر» و «امام علی» در شمال شرق تهران واقع است و به عنوان مقر سازمان جایگزین «برنامه آماد» استفاده میشد.
بنابر اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران «برنامه آماد» را که با هدف تحقیق و توسعه درباره سلاح هستهای راهاندازی شده بود، در سال ۲۰۰۳ متوقف کرده است. بنابر گزارش موسسه علوم و امنیت بینالمللی، پس از توقف این برنامه، ایران سازمانی را با نام اختصاری «سادات» (SADAT) با هدف پیشبرد برنامه کوچکتر و مخفیانهتر تسلیحات اتمی راهاندازی کرد که این برنامه نیز در حدود سال ۲۰۱۱ در سازمان پژوهشهای نوین دفاعی «سپند» ادغام شد. بنابر این گزارش، مقر اولیه سپند، مرکز آزمایش آمادگی دفاعی مدرن، موسسه فیزیک کاربردی و همچنین مقر «گروه شهید کریمی» سپند در تاسیسات مژده واقع شدند.
وزارت خزانهداری آمریکا پیشتر اعلام کرده بود که «گروه شهید کریمی» روی برنامههای مرتبط با تولید موشک و مواد منفجره کار مرتبط با «سپند» کار میکند و آن را تحریم کرده بود.
حملات اسرائیل
بنابر این گزارش، اسرائيل در جریان حملات ۱۲ روزه به ایران در ماه ژوئن، دوبار تاسیسات مژده را هدف قرار داد. به گفته چندین منبع مطلع و شاهد، اسرائیل در نخستین حمله ساختمانی که گفته میشود مرتبط با «گروه شهید کریمی» است و یک کارگاه جانبی موسسه فیزیک کاربردی را هدف قرار داد. دور دوم حملات هم منجر به نابودی ساختمان موسسه فیزیک کاربردی، آسیب به یک ساختمان امنیتی مجاور و تخریب یک انبار یا کارگاه شد.
به گفته محققان موسسه علوم و امنیت بینالمللی، این موضوع که اسرائیل دوبار تاسیسات مژده را هدف قرار داده، نمایانگر میزان اهمیت آن است.
فعالیت پاکسازی
بنابر گزارش این موسسه، پیامدهای حمله دوم اسرائيل در تصویر ماهوارهای که در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵ از این تاسیسات گرفته شده است، نمایان است. این تصویر نشان میدهد که چند ساختمان یا کاملا نابود شدند یا به شدت آسیب دیدهاند.
تصویر روز سوم ژوئیه آغاز عملیات پاکسازی را نشان میدهد. اگرچه بقایای ساختمانهای آسیبدیده در این تصویر همچنان به چشم میخورد، اما به نظر میرسد که عملیات آواربرداری و انتقال آغاز شده است.
تصویر ۱۹ اوت نشان میدهد که ساختمان موسسه فیزیک کاربردی و کارگاه وابسته به آن کاملاً تخریب و پاکسازی شدهاند. همچنین ساختمانی که گفته میشد مقر «گروه شهید کریمی» است، کاملا تخریب و آوار آن جمعآوری شده است. با این حال، بنابر این تصویر، در روز ۱۹ اوت عملیات پاکسازی ساختمان امنیتی و کارگاه هنوز آغاز نشده بود.
در گزارش موسسه علوم و امنیت بینالمللی آمده است: «تلاش سریع ایران برای تخریب و پاکسازی آوار این ساختمانهای مهم، به نظر میرسد که در راستای پاکسازی تاسیسات و جلوگیری از بهدستآمدن هرگونه شواهد احتمالی در بازرسیهای آتی درباره فعالیتهای تحقیق و توسعه هستهای یا تسلیحات هستهای اعلامنشده است.»
به گزارش این موسسه، ایران پیشتر نیز با پاکسازی برخی تاسیسات تلاش کرده بود روند بازرسیهای آژانس را متوقف یا با مانع جدی روبهرو کند.